Tiroid Eksikliği Kısa ve Şişman Çocuklar Yapıyor
İyot yetersizliği ve akraba evlilikleri nedeniyle çocuklarda tiroid hormonu eksikliğine Türkiye'de çok sık rastlanıyor. Tiroid yetersizliği, boy kısalığına ve aşırı kiloya neden oluyor. Bu hormondaki küçük bir dengesizlik, çocuğun yalnızca kısa değil, yorgun ve sinirli olmasına da yol açıyor.
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Çocuk Endokrinoloji- Büyüme ve Diyabet Bilimdalı Başkanı Prof. Dr. Abdullah Bereket, çocuklarda büyüme geriliğiyle ilgili sorularımızı yanıtladı:
Büyüme Geriliğinde Tiroid Hormonunun Rolü Nedir?
Tiroid hormonu; daha anne karnından başlayarak, bebeklik döneminde ve bütün büyüme döneminin tamamlanmasında, yani ergenlik döneminin sonuna kadar büyümede önemli rolü olan bir hormon. Sadece büyümede değil, beyin gelişiminde de çok önemli rolleri var. Vücudumuzda tiroid hormonunun gereksinmediği hücre grubu yoktur. Metabolizmayı düzenleyen en önemli hormondur. Bu nedenle; özellikle çocuklarda büyüme merkezleri dediğimiz kemiklerin uç kısımlardaki kıkırdak hücreleri (bunların bölünerek çoğalmasıyla büyüme gerçekleşiyor), tiroid hormonuna gereksinim duyar.
Türkiye'de Ggenel Olarak Tiroid Eksikliği Var Denilebilir mi?
Büyüme geriliği olan çocukta ilk önce baktığımız hormon tiroid hormonudur. Çünkü tiroid hormonu yetersizlikleri, bizim toplumumuzda çok daha sık oranda görülüyor. Her yeni doğan 2 bin 500 çocuktan 1'inde tiroid hormonu yetersizliği görüyoruz. Bu oran dünyada 4 binde 1! Bizde daha yüksek olmasının iki nedeni var: Birincisi, coğrafyamızdaki iyot yetersizliği. Toprakta, suda, tarım ürünlerinde iyot yetersiz. İkincisi ise akraba evliliklerine çok sık rastlıyoruz; dolayısıyla tiroid hormonlarının doğumsal kusurları daha sık görülüyor. Batı toplumlarında akraba evliliği yok gibi. Bizde yüzde 21'ler civarında. Bu nedenle tiroid hormonu eksikliğinin büyüme üzerinde çok etkisi görülüyor.
İyi Gelişmeyen Çocukta Nelere Bakmak Gerekir?
Kemik yaşı denilen el bilek filmi, bazı kan testleri ile kolayca teşhis konulabiliyor. Çocuklarda, büyüme hormonu testlerinden önce rutin tetkikler içinde tiroid hormonunun normal çalışıp çalışmadığına bakıyoruz; normalse o zaman büyüme hormonu testi yapıyoruz. Büyüme hormonu testine doğru cevap vermesi için tiroid eksikliği olmaması gerekiyor. Bunların sonuçları bize büyüme hormonu eksikliğini düşündürürse, uyarı testlerine geçiyoruz. IGF dediğimiz testlerle de büyüme hormonu eksikliği olup olmadığı konusunda fikir edinilir; olduğu düşünülürse kesinleştirmek için de uyarı testlerini yaparız.
Büyümede Genetik Faktörler İçin Bir Şey Yapılabiliyor mu?
Çocukların erişkin yaşamlarındaki boylarını belirleyen aslında en önemli faktör, anne-baba boyları. Irklar arasındaki boy farklılığını da bu açıklıyor. Örneğin; ne kadar iyi beslenirse beslensin bir Japon ırkının boyu asla bir İsveç ırkının boyunu geçemiyor. Irksal faktörler, genetik faktörler çok önemli. Aynı şekilde bizim toplumumuz için uzun boylu bir anne-babadan doğan çocuğun uzun boylu olması beklenir. İstisnalar olabilir ama hemen hemen genetik yapının boya etkisi yüzde 90-95'tir. Çocuğun bu genetik potansiyeline ulaşabilmesi için de mutlaka beslenme gibi, hormonlarının faaliyeti gibi diğer faktörlerin de normal olması gerekir, ki çocuk bu genetikle belirlenen çıtaya ulaşabilsin. Herhangi bir sebebi olmayan, tamamen ailevi boy kısalığı dediğimiz durumlarda, boyu az da olsa arttırdığı saptanan tek seçenek; büyüme hormonu takviyesidir. Ancak bu tedavinin etkinliği, büyüme hormonu eksikliğine bağlı kısalıklarla karşılaştırıldığında ailevi kısalıklarda çok daha azdır.
Kolay Kilo Alan Ama Boyu Uzamayan Çocuklarda Problem Ne Olabilir?
Ergenlik döneminde özellikle edinilmiş tiroid hastalıkları da sık görülür. Özellikle kız çocuklarında Hipotiroid (tiroid bezinin az çalışması); doğumsal ve edinilmiş hipotiroid olarak ikiye ayrılıyor. Bu edinilmiş hipotiroid, daha çok ergenlik çağında kız çocuklarında ortaya çıkar. Özellikle hipotiroid, 'Haşimato' yani 'otoimmün tiroid' hastalığı olan annelerin çocuklarının boylarına ergenlik döneminde bakılması gerekir. Bu durumda hızlı kilo alan, boyları yetersiz büyüyen çocuklar karşımıza çıkıyor. Tiroid hormonu eksikliği bu çocuklarda mutlaka düşünülmeli. Yenidoğanlarda ise geriye dönüşü olmayan zeka geriliğine kadar götürebiliyor. Her yenidoğanın topuğundan kan alarak tiroid yetersizliği olup olmadığına bakılabilir. Bu rutin tarama olarak yapılmalıdır. Devletin, yenidoğanlarda hipotiroid taraması yapması şarttır. Ergenlik döneminde sırf bu yüzden boyu uzamayan çocuklarda, yani hipotiroide bağlı gelişme geriliği olan çocuklarda, tedavi başlandıktan sonra büyüme hızlanır ve aşırı kilo kısa zamanda azalır.
Çocuklardaki Gelişim Geriliğinin Tiroid Yetersizliği Dışında Bbaşka Hormonal Nedenleri Ne Olabilir?
Büyüme hormonu eksikliği olabilir. Ayrıca böbreküstü bezlerinin aşırı çalışması söz konusu ise çocuklarda aşırı şişmanlık ve boy kısalığı görülür. Bu durumda kız çocuklarında boy kısalığı yanında erken veya aşırı tüylenme de görülür.
Çocuğunuz Minik Kalmasın
Yenidoğan bebeğinize tiroid hormonları taraması yaptırın.
- Annede tiroid problemi varsa çocuk periyodik olarak izlenmeli.
- Çocuğunuz kolay kilo alıyor ve boyu uzamıyorsa tiroid hormonlarına baktırmak gerekir.
- Boy ve kilo çizelgelerine göre çocuğun büyüme grafiği doktor ile izlenmeli.
- İlk 4 yaş ve ergenlik dönemi; büyüme ve gelişme için çok önemli.
Yaşlara Göre Ortalama Kilo
Erkek Çocukta
| Yaş |
Alt Sınır |
Üst sınır |
| 3 aylık |
4 kilo 100 gram |
7 kilo 500 gram |
| 6 aylık |
5 kilo 600 gram |
9 kilo 700 gram |
| 9 aylık |
6 kilo 500 gram |
11 kilo 300 gram |
| 1 |
7 kilo 400 gram |
12 kilo 500 gram |
| 2 |
9 kilo 100 gram |
15 kilogram |
| 3 |
11 kilo 50 gram |
18 kilo 250 gram |
| 4 |
12 kilo 250 gram |
21 kilo 150 gram |
| 5 |
13 kilo 350 gram |
24 kilogram |
| 6 |
14 kilo 750 gram |
26 kilo 800 gram |
| 7 |
16 kilo 400 gram |
30 kilo 100 gram |
| 8 |
18 kilo 100 gram |
33 kilo 800 gram |
| 9 |
19 kilo 950 gram |
38 kilo 600 gram |
| 10 |
22 kilogram |
45 kilo 700 gram |
| 11 |
24 kilo 50 gram |
52 kilo 800 gram |
| 12 |
26 kilo 700 gram |
60 kilo 100 gram |
| 13 |
30 kilogram |
67 kilo 450 gram |
| 14 |
34 kilo 200 gram |
72 kilo 800 gram |
| 15 |
39 kilo 500 gram |
77 kilo 600 gram |
| 16 |
44 kilo 900 gram |
80 kilo 800 gram |
| 17 |
49 kilo 350 gram |
82 kilo 700 gram |
| 18 |
50 kilo 700 gram |
83 kilo 300 gram |
Kız Çocukta
| Yaş |
Alt Sınır |
Üst Sınır |
| 3 aylık |
3 kilo 900 gram |
7 kilogram |
| 6 aylık |
5 kilo 400 gram |
9 kilo 200 gram |
| 9 aylık |
6 kilo 400 gram |
10 kilo 800 gram |
| 1 |
7 kilo 100 gram |
12 kilo 10 gram |
| 2 |
9 kilo 500 gram |
15 kilo 100 gram |
| 3 |
10 kilo 600 gram |
17 kilo 500 gram |
| 4 |
11 kilo 600 gram |
20 kilo 600 gram |
| 5 |
12 kilo 600 gram |
23 kilo 800 gram |
| 6 |
13 kilo 700 gram |
26 kilo 600 gram |
| 7 |
15 kilo 300 gram |
30 kilogram |
| 8 |
17 kilo 300 gram |
34 kilogram |
| 9 |
20 kilogram |
39 kilogram |
| 10 |
23 kilogram |
45 kilogram |
| 11 |
26 kilo 500 gram |
53 kilo 500 gram |
| 12 |
30 kilo 400 gram |
59 kilo 200 gram |
| 13 |
34 kilo 600 gram |
63 kilo 300 gram |
| 14 |
38 kilogram |
66 kilo 300 gram |
| 15 |
40 kilo 300 gram |
68 kilo 400 gram |
| 16 |
41 kilo 800 gram |
70 kilogram |
| 17 |
43 kilogram |
71 kilogram |
| 18 |
44 kilogram |
71 kilo 800 gram |
9 Yaşından 11 Yaşına Kadar Hiç Uzamadı
Bahar, 13 yaşında, 7. sınıfa gidiyor ve hipotiroid hastalığına bağlı olarak büyüme geriliği yaşamış. Tedavi için ilaç almayı sürdürüyor. İki yıl önce 'hiç büyümediğini' fark eden annesi, ilk doktora başvurma hikayelerini şöyle anlatıyor.
"Baktık ki Bahar yaşıtlarından çok gerideydi. Sınıfta en kısa boylu çocuktu. 11 yaşındaydı ve 9 yaşından beri hiç boyu uzamamıştı. Tabii panik olduk. Üstelik sürekli oturuyor, çok yememesine rağmen kilo alıyordu. Neredeyse tuvalete gitmeye üşeniyordu. Üzerinde sürekli bir ağırlık vardı. Bir çocuk bu kadar hareketsiz olabilir mi? Sonunda doktora götürmeye karar verdik."Bahar doktora gittiğinde 11.5 yaşında, 38 kilo ve 1.25 cm boyundaymış. Ancak kemik yaşı 8 çıkmış. Bütün kan tahlilleri ve tetkikleri yapılmış. Raporuna; 'tiroid hormonunun hiç çalışmamasına bağlı büyüme geriliği' yazılmış. Şimdi 13 yaşında ve boyu 1.40 cm. Tedavinin ardından boyu 15 cm uzamış. Annesi ondaki gelişimi, " Artık çok mutlu, yerinde duramıyor, psikolojisi de düzeldi. Hala büyümesi takip ediliyor. Şu anda doktor kontrolü altında olduğumuz için çok rahatız. İnşallah yaşıtlarıyla aynı boya ulaşacak" diye anlatıyor.
RSS
